تنگی کانال نخاعی یکی از بیماری های شایع ستون فقرات است که به صورت تدریجی پیشرفت می کند و در صورت بی توجهی می تواند منجر به دردهای مزمن ، بی حسی اندام ها و حتی اختلالات حرکتی شود. بسیاری از بیماران در مراحل اولیه متوجه علائم تنگی کانال نخاعی نمی شوند ، زیرا نشانه ها خفیف و پراکنده هستند. اما با پیشرفت این عارضه ، فشار بر نخاع و ریشه های عصبی افزایش یافته و مشکلات جدی تری ایجاد می شود. آشنایی با علل ، نشانه ها ، روش های درمان و عوارض عدم درمان این بیماری و همچنین مراجعه به موقع به متخصص مغز و اعصاب برای پیشگیری از آسیب های جبران ناپذیر ضروری است.
تنگی کانال نخاعی چیست؟
کانال نخاعی فضایی در داخل ستون فقرات است که نخاع و ریشه های عصبی از آن عبور می کنند. در بیماری تنگی کانال نخاعی ، این فضا به دلایل مختلف باریک می شود و به نخاع یا اعصاب فشار وارد می کند. این فشار عصبی می تواند باعث بروز درد ، گزگز ، ضعف عضلانی و محدودیت حرکتی شود.
- شایع ترین علت تنگی کانال نخاعی ، تغییرات وابسته به افزایش سن است. با گذشت زمان ، دیسک های بین مهره ای تحلیل می روند ، رباط های ستون فقرات ضخیم تر می شوند و ممکن است زائده های استخوانی ( استئوفیت ها ) شکل بگیرند. همه این تغییرات می توانند فضای کانال نخاعی را کاهش دهند.
- علاوه بر روند طبیعی پیری ، عوامل دیگری مانند آرتروز ستون فقرات ، آسیب های ناشی از ضربه ، جراحی های قبلی ، لغزش مهره ها ( اسپوندیلولیستزیس ) و برخی ناهنجاری های مادرزادی نیز در بروز تنگی کانال نخاع نقش دارند. این عارضه می تواند در ناحیه کمری ( تنگی کانال نخاعی کمری ) یا گردنی ( تنگی کانال نخاعی گردنی ) رخ دهد که هرکدام علائم خاص خود را دارند.
برای دریافت مشاوره تخصصی از دکتر مونا حجازی، فرم زیر را تکمیل نمایید.
علائم تنگی کانال نخاعی
علائم تنگی کانال نخاعی معمولاً به تدریج ظاهر می شوند و در ابتدا ممکن است خفیف باشند. شدت علائم به میزان فشار واردشده بر نخاع و اعصاب بستگی دارد.
علائم اولیه تنگی کانال نخاعی
در مراحل ابتدایی بیماری ، نشانه ها ممکن است طی چند ماه یا حتی چند سال به صورت آهسته پیشرفت کنند. مهم ترین علائم اولیه عبارت هستند از:
- کمردرد یا گردن درد متناوب
- احساس بی حسی ، گزگز یا سوزن سوزن شدن در پاها ، دست ها یا باسن
- ضعف خفیف عضلانی در اندام ها
- درد هنگام ایستادن طولانی مدت یا راه رفتن زیاد
- کاهش تعادل و احساس ناپایداری هنگام حرکت
در تنگی کانال نخاعی کمری ، درد معمولاً به پاها انتشار پیدا می کند و اغلب با نشستن یا خم شدن به جلو کاهش می یابد.
علائم پیشرفته و شدید
در صورت عدم درمان تنگی کانال نخاعی ، علائم می توانند شدت یابند و به شکل زیر بروز کنند:
- ضعف شدید و مداوم در دست ها یا پاها
- درد تیر کشنده از کمر به پا ( سیاتیک ) یا از گردن به بازوها
- کاهش توانایی راه رفتن به دلیل درد و بی حسی شدید
- اختلال در کنترل ادرار و مدفوع در موارد پیشرفته
- مشکل در ایستادن یا حرکت دادن برخی اندام ها
تغییر علائم از حالت خفیف به شدید ، نشان دهنده پیشرفت بیماری و افزایش فشار بر نخاع است و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
روش های درمان تنگی کانال نخاعی
درمان تنگی کانال نخاعی به شدت علائم ، محل درگیری و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در بسیاری از موارد ، درمان های غیر جراحی می توانند علائم را کنترل کنند.
۱. فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی
فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روش های درمان غیر جراحی تنگی کانال نخاعی است. تمرینات کششی و تقویتی باعث تقویت عضلات اطراف ستون فقرات ، بهبود انعطاف پذیری و کاهش فشار بر نخاع می شوند. تمرینات تخصصی می توانند درد را کاهش دهند ، تعادل را بهبود ببخشند و از پیشرفت ضعف عضلانی جلوگیری کنند. استمرار در انجام حرکات اصلاحی نقش مهمی در کنترل علائم تنگی کانال نخاع دارد.
۲. دارو درمانی و تزریق استروئید
در مراحل اولیه ، پزشک ممکن است داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن را برای کاهش درد و التهاب تجویز کند. در موارد شدیدتر ، تزریق کورتیکواستروئید در فضای اپیدورال می تواند التهاب ریشه های عصبی را کاهش داده و فشار عصبی را کمتر کند. البته اثر این تزریق ها معمولاً موقتی است و برای کنترل دردهای شدید استفاده می شود.
۳. جراحی لامینکتومی
اگر درمان های غیر جراحی مؤثر نباشند و بیمار دچار درد شدید ، ضعف حرکتی یا علائم عصبی پیشرفته شود ، جراحی تنگی کانال نخاعی توصیه می شود. در روش لامینکتومی ، بخشی از استخوان مهره ( لامینا ) برداشته می شود تا فضای بیشتری برای نخاع و اعصاب ایجاد گردد. این کار فشار روی نخاع را کاهش داده و علائم عصبی را بهبود می بخشد.
۴. فیوژن ستون فقرات (تثبیت مهرهها)
در مواردی که تنگی کانال نخاعی با بی ثباتی مهره ها همراه باشد ، جراحی فیوژن انجام می شود. در این روش ، دو یا چند مهره با پیچ و پلاک یا گرافت استخوانی به هم متصل می شوند تا حرکت غیر طبیعی متوقف شود و فشار عصبی کاهش یابد.
اگر تنگی کانال نخاعی درمان نشود چه عوارضی دارد؟
عدم درمان تنگی کانال نخاعی می تواند عواقب جدی به دنبال داشته باشد. این بیماری به مرور زمان پیشرفت می کند و فشار روی نخاع افزایش می یابد. در مراحل پیشرفته ، بیماران ممکن است با مشکلات زیر مواجه شوند:
- تشدید دردهای مزمن کمری یا گردنی
- ضعف شدید عضلانی
- اختلال در راه رفتن و از دست دادن تعادل
- بی اختیاری ادرار و مدفوع
- فلج نسبی یا کامل اندام ها در موارد شدید
نکته مهم این است که در صورت آسیب طولانی مدت به اعصاب ، حتی پس از جراحی نیز ممکن است بهبودی کامل حاصل نشود. بنابراین تشخیص زودهنگام تنگی کانال نخاعی و شروع درمان به موقع ، نقش حیاتی در جلوگیری از آسیب های دائمی دارد.
سخن آخر
تنگی کانال نخاعی یک بیماری پیشرونده ستون فقرات است که در صورت بی توجهی می تواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. علائم تنگی کانال نخاعی از دردهای خفیف شروع می شود اما ممکن است به ضعف عضلانی ، مشکلات حرکتی و حتی اختلالات عصبی جدی منجر شود. با تشخیص زود هنگام ، انجام فیزیوتراپی ، مصرف داروهای مناسب و در صورت لزوم جراحی ، می توان روند پیشرفت بیماری را کنترل کرد و از عوارض جبران ناپذیر جلوگیری نمود. توجه به نشانه های اولیه و مراجعه به پزشک متخصص ستون فقرات ، مهم ترین گام در مدیریت موفق این بیماری است.
